An Nhiên Safety

Theo báo cáo của Cục Phòng cháy Chữa cháy (PCCC) Việt Nam, chỉ trong năm 2022, đã có hơn 3.500 vụ cháy được ghi nhận trên toàn quốc, trong đó 70% thiệt hại nghiêm trọng đến từ sự lan rộng không kiểm soát của đám cháy. Điều này cho thấy việc triển khai các biện pháp chống cháy lan là cực kỳ quan trọng để giảm thiểu rủi ro và thiệt hại. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ chống cháy lan là gì và áp dụng các giải pháp phù hợp chính là nền tảng để đối phó với mối đe dọa này.

1. Chống cháy lan là gì?

Định nghĩa về chống cháy lan

Chống cháy lan là hệ thống các biện pháp kỹ thuật và thiết kế nhằm ngăn chặn sự lan truyền của nhiệt, lửa và khói từ một khu vực bị cháy sang các khu vực lân cận trong công trình. Đây không chỉ là biện pháp phòng ngừa mà còn là yếu tố quyết định sự an toàn của cả tòa nhà hoặc công trình khi xảy ra sự cố cháy nổ.

Theo Quy chuẩn QCVN 06:2021/BXD, các công trình phải đáp ứng tiêu chuẩn giới hạn chịu lửa tối thiểu cho các cấu kiện xây dựng, bao gồm:

• Tường ngăn cháy loại 1: Chịu được nhiệt độ lửa tối thiểu 150 phút (REI 150).

• Sàn ngăn cháy loại 2: Chịu được nhiệt độ lửa tối thiểu 45 phút (REI 45).

Tầm quan trọng của chống cháy lan

Một vụ cháy lan rộng thường gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều lần so với đám cháy ban đầu. Hãy xem xét số liệu sau:

• 30% tổn thất về người và tài sản xảy ra trong 15 phút đầu tiên của một vụ cháy nếu không có biện pháp kiểm soát lan truyền lửa.

• Hơn 50% tổn thất gia tăng khi đám cháy vượt qua ranh giới ngăn cách hoặc lan qua các khu vực không được bảo vệ đúng tiêu chuẩn.

Đây chính là lý do tại sao việc chống cháy lan được xem như "lá chắn bảo vệ" cho các công trình hiện đại, đặc biệt là các tòa nhà cao tầng, nhà máy công nghiệp và các khu dân cư đông đúc.

Chống cháy lan là các biện pháp kỹ thuật nhằm ngăn chặn sự lan truyền của nhiệt

Nguyên lý cơ bản trong chống cháy lan

Chống cháy lan dựa trên các nguyên lý khoa học về kiểm soát nhiệt, khói và ngọn lửa. Ba nguyên tắc cốt lõi bao gồm:

• Kiểm soát nhiệt độ: Nhiệt độ là yếu tố kích hoạt và duy trì ngọn lửa. Bằng cách sử dụng các vật liệu như bê tông chịu nhiệt, sơn chống cháy hoặc lớp phủ cách nhiệt, chúng ta có thể giảm thiểu nguy cơ cháy lan qua dẫn truyền nhiệt.

• Ngăn ngọn lửa lan: Đây là biện pháp ngăn chặn lửa di chuyển từ một khu vực này sang khu vực khác bằng cách thiết lập các rào chắn như vách ngăn cháy, cửa chống cháy hoặc tường chịu lửa.

• Kiểm soát khói: Khói là nguyên nhân gây ra hơn 80% các ca tử vong trong các vụ cháy do tính độc hại và khả năng gây ngạt. Lắp đặt hệ thống thông gió, cửa tự động đóng kín và cảm biến khói giúp hạn chế sự di chuyển của khói và tăng cơ hội sống sót cho cư dân.

Chống cháy lan dựa trên các nguyên lý khoa học về kiểm soát nhiệt, khói và ngọn lửa

2. Các hình thức cháy lan phổ biến và cách phòng ngừa

Cháy lan do dẫn truyền nhiệt

Cháy lan qua dẫn truyền nhiệt xảy ra khi nhiệt độ từ ngọn lửa truyền trực tiếp qua các bề mặt vật liệu như tường, sàn, trần. Đây là hiện tượng phổ biến trong các công trình sử dụng vật liệu dễ cháy hoặc không được cách nhiệt đúng cách.

Giải pháp:

• Sử dụng vật liệu cách nhiệt chất lượng cao:

  • Bê tông chịu nhiệt: Khả năng ngăn truyền nhiệt lên đến 2.000°C, thời gian chống cháy có thể kéo dài từ 2-4 giờ.

  • Panel chống cháy: Đây là vật liệu được thiết kế để ngăn chặn hiệu quả quá trình truyền nhiệt, thường được ứng dụng trong nhà máy và tòa nhà cao tầng.

• Tăng cường lớp phủ cách nhiệt:

  • Sơn chống cháy như Firestop 3M: Tạo một lớp bảo vệ ngăn nhiệt lan truyền, có khả năng chịu nhiệt tới 2.400°C trong vòng 2-3 giờ.

  • Vữa chống cháy: Phù hợp với các công trình lớn, đảm bảo ngăn chặn sự dẫn truyền nhiệt ở mức tối đa.

Cháy lan do truyền nhiệt

Cháy lan do bức xạ nhiệt

Hiện tượng bức xạ nhiệt xảy ra khi năng lượng nhiệt được phát ra từ ngọn lửa, không cần qua vật liệu trung gian, nhưng vẫn làm nóng và gây cháy các vật liệu ở xa.

Giải pháp:

• Sử dụng vật liệu phản xạ nhiệt:

  • Kính chịu nhiệt EI 120: Có thể phản xạ tới 90% năng lượng nhiệt, giảm nguy cơ bức xạ gây cháy các khu vực lân cận.

  • Tấm chắn nhiệt: Được sử dụng trong các khu vực nhạy cảm như nhà máy hóa chất, giúp giảm nhiệt độ lan truyền tới các vật liệu dễ cháy.

• Thiết kế khoảng cách an toàn:

  • Tối ưu hóa khoảng cách giữa các công trình, đảm bảo tối thiểu 3m đối với công trình dân dụng và 10m với nhà máy công nghiệp.

  • Áp dụng bố trí rào chắn chịu nhiệt để ngăn ngừa bức xạ ảnh hưởng đến các khu vực khác.

• Sử dụng lớp phủ bảo vệ: Các vật liệu như PU Foam, sơn chống cháy, hoặc vật liệu cách nhiệt chuyên dụng giúp giảm tác động từ bức xạ nhiệt một cách hiệu quả.

Cháy lan do bức xạ nhiệt

Cháy lan do hiện tượng đối lưu

Hiện tượng đối lưu xảy ra khi không khí nóng từ đám cháy di chuyển lên trên và lan tỏa nhiệt, khói, và tàn lửa đến các tầng cao hơn hoặc các khu vực xa hơn.

Thực tế: Trong các tòa nhà cao tầng, không khí nóng mang theo ngọn lửa có thể vượt qua 2-3 tầng chỉ trong vòng 5-10 phút, gây ra cháy lan nghiêm trọng nếu không có rào chắn phù hợp.

Giải pháp:

• Thiết kế rào chắn chống cháy hiệu quả:

  • Cửa chống cháy đạt chuẩn EI 60 hoặc EI 120: Giúp giữ nhiệt độ và khói ở khu vực cháy trong thời gian đủ lâu để lực lượng cứu hỏa can thiệp.

  • Vách ngăn cháy loại 1 hoặc loại 2: Được sử dụng tại các khu vực hành lang, thang máy, và cầu thang thoát hiểm.

• Kiểm soát luồng khí nóng:

  • Hệ thống thông gió chống cháy: Tích hợp bộ lọc khói và cảm biến nhiệt, đảm bảo không khí nóng không lan sang các khu vực khác.

  • Khoang đệm ngăn cháy: Được bố trí tại các lối thoát hiểm, giữ áp suất không khí dương để ngăn khói và nhiệt lan vào khu vực an toàn.

• Xây dựng vật liệu chịu lửa tại các vị trí dễ bị đối lưu:

  • Các tòa nhà cao tầng nên sử dụng sàn ngăn cháy REI 60, giúp ngăn ngọn lửa lan qua hệ thống thông gió hoặc kết cấu chịu lực.

  • Bổ sung lớp cách nhiệt tại các khu vực như giếng thang máy hoặc ống thông hơi.

Cháy lan do hiện tượng đối lưu

3. Các biện pháp chống cháy lan hiệu quả

Sử dụng dụng cụ phòng cháy chữa cháy

Dụng cụ phòng cháy chữa cháy không chỉ giúp dập tắt đám cháy ngay từ khi phát sinh mà còn góp phần ngăn chặn cháy lan đến các khu vực lân cận. Điều này giúp giảm thiểu thiệt hại và thời gian xử lý.

Biện pháp cụ thể:

• Lắp đặt bình chữa cháy:

  • Bình bột ABC hoặc CO2 được thiết kế để ngăn chặn lửa trên các loại vật liệu dễ cháy như gỗ, vải, và điện.

  • Đặt bình tại các vị trí dễ tiếp cận: hành lang, cầu thang, gần hệ thống điện.

• Hệ thống vòi phun nước tự động (Sprinkler):

  • Kích hoạt ngay khi nhiệt độ trong khu vực đạt 68°C đến 74°C, giúp dập tắt đám cháy và làm giảm nhiệt độ.

  • Khả năng bao phủ: Mỗi đầu phun có thể kiểm soát diện tích 10-15m².

• Kiểm tra định kỳ:

  • Hệ thống chữa cháy cần được bảo trì ít nhất 2 lần/năm để đảm bảo luôn trong trạng thái sẵn sàng.

  • Luôn kiểm tra áp suất bình chữa cháy, độ nhạy của cảm biến nhiệt, và khả năng hoạt động của hệ thống phun nước.

Lắp đặt bình chữa cháy dạng bột hoặc khí

Thiết kế và sử dụng vật liệu chống cháy trong công trình

Chọn vật liệu chống cháy phù hợp không chỉ giúp chống cháy được mà còn ngăn nhiệt độ và khói lan sang các khu vực khác, đảm bảo an toàn cho công trình và người sử dụng.

Biện pháp cụ thể:

• Tường, sàn, trần làm từ vật liệu chống cháy đạt tiêu chuẩn:

  • Xi măng chống cháy: Độ chịu nhiệt cao, thường sử dụng cho các khu vực như thang máy, hành lang thoát hiểm.

  • Sơn chống cháy: Loại sơn này có thể bảo vệ kết cấu thép hoặc gỗ trong thời gian 2-4 giờ, giúp giảm nguy cơ sụp đổ khi có cháy.

• Tấm panel cách nhiệt và tấm chắn ngăn khói:

  • Tấm panel chống cháy: Được cấu tạo từ lớp lõi cách nhiệt và vỏ bọc kim loại, phù hợp cho nhà xưởng và kho bãi.

  • Tấm chắn ngăn khói: Đảm bảo khói không lan vào các khu vực thoát hiểm, duy trì không khí an toàn cho người thoát nạn.

Sử dụng công nghệ hỗ trợ hiện đại

Công nghệ hiện đại giúp tăng cường hiệu quả và rút ngắn thời gian kiểm soát đám cháy, đặc biệt trong các công trình lớn và phức tạp.

Giải pháp phổ biến:

• Hệ thống phun sương tự động:

  • Phun sương áp suất cao giúp giảm nhiệt độ nhanh chóng mà không làm hư hại các thiết bị xung quanh.

  • Ứng dụng phổ biến: Phòng máy chủ, nhà kho chứa vật liệu dễ cháy.

• Cảm biến nhiệt và khói thông minh:

  • Cảm biến tự động phát hiện và cảnh báo khi nhiệt độ vượt ngưỡng an toàn hoặc phát hiện khí CO.

  • Được kết nối với hệ thống báo cháy trung tâm & đèn cảnh báo cháy, giúp kích hoạt giải pháp chống cháy lan ngay lập tức.

Định vị và bảo vệ các khu vực nguy cơ cháy nổ cao

Những khu vực cần chú trọng: Các vị trí kỹ thuật trong công trình như hộp kỹ thuật, máng cáp điện, thang máy, và hệ thống thông gió là những điểm dễ cháy lan nhất.

Biện pháp cụ thể:

• Sử dụng lớp phủ chống cháy:

  • Lớp phủ cho cáp điện: Giúp ngăn cản tia lửa điện hoặc nhiệt độ cao lan rộng qua dây cáp.

  • Lớp phủ cho kết cấu thép: Bảo vệ khung thép chịu lực trong thời gian cần thiết để sơ tán và cứu hộ.

• Bảo vệ hệ thống thông gió và máng cáp:

  • Lắp đặt vách ngăn chống cháy tại các đường dẫn khí và máng cáp điện.

  • Đảm bảo sử dụng vật liệu chịu nhiệt tại các điểm kết nối.

Tường, sàn, trần làm từ vật liệu chống cháy đạt tiêu chuẩn

4. Các tiêu chuẩn chống cháy lan tại Việt Nam và quốc tế

Khi nói đến việc chống cháy lan, việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn không chỉ giúp đảm bảo tính mạng và tài sản mà còn tạo nên một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, được kiểm chứng qua thực tiễn. Dưới đây là cái nhìn chi tiết về các tiêu chuẩn quan trọng ở Việt Nam và quốc tế, cùng cách áp dụng chúng để đảm bảo an toàn cho các công trình.

Tiêu chuẩn chống cháy lan tại Việt Nam

Quy định trong QCVN 06:2021/BXD:

QCVN 06:2021/BXD là quy chuẩn quốc gia mới nhất về an toàn cháy cho nhà và công trình tại Việt Nam. Quy chuẩn này nêu rõ các yêu cầu về vật liệu xây dựng, thiết kế, và bố trí các bộ phận chống cháy trong công trình.

• Tính chịu lửa của các bộ phận: Tường, sàn, vách ngăn phải có khả năng chịu lửa từ EI 30 (30 phút) đến EI 150 (150 phút) tùy thuộc vào loại công trình và chức năng sử dụng.

Thông tư liên quan:

• Thông tư 02/2021/TT-BXD hướng dẫn cách áp dụng quy chuẩn QCVN 06, yêu cầu chi tiết về khoảng cách an toàn giữa các tòa nhà, thiết kế khoang ngăn cháy, và lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động.

• Đặc biệt, đối với công trình nhà cao tầng, cần phải bố trí vách ngăn cháy loại 1 và khoang đệm ngăn khói để kiểm soát sự lan truyền lửa và khói trong trường hợp xảy ra hỏa hoạn.

Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định QCVN 06:2021/BXD là cam kết an toàn cao nhất tại các công trình Việt Nam hiện nay.

Tiêu chuẩn quốc tế về chống cháy lan

So sánh các tiêu chuẩn quốc tế:

• UL (Underwriters Laboratories): Đây là tiêu chuẩn của Mỹ, nhấn mạnh kiểm tra khả năng chịu lửa của các vật liệu và sản phẩm trong môi trường nhiệt độ cao. Ví dụ, UL 263 yêu cầu vật liệu xây dựng phải chịu được nhiệt độ trên 1.000°C trong ít nhất 2 giờ.

• ASTM (American Society for Testing and Materials): ASTM E119 là tiêu chuẩn về kiểm tra tính chịu lửa, bao gồm các phương pháp đánh giá khả năng ngăn cháy lan của vật liệu xây dựng.

• ISO (International Organization for Standardization): ISO 834 xác định các điều kiện kiểm tra khả năng chịu lửa trong thời gian dài, phù hợp cho các công trình quốc tế.

So sánh giữa tiêu chuẩn Việt Nam và Quốc Tế:

Trong khi các tiêu chuẩn quốc tế như UL và ASTM tập trung vào khả năng chịu nhiệt của từng vật liệu, QCVN của Việt Nam lại bao quát cả thiết kế tổng thể, khoảng cách an toàn, và hệ thống ngăn cháy lan.

Ứng dụng thực tế của tiêu chuẩn

• Thi công: Các tiêu chuẩn chống cháy lan được áp dụng nghiêm ngặt trong thiết kế và xây dựng tòa nhà, đặc biệt ở những nơi tập trung đông người như nhà máy, chung cư, và trung tâm thương mại.

• Kiểm tra an toàn: Các công trình phải trải qua kiểm định định kỳ để đảm bảo các giải pháp chống cháy lan, như tường ngăn cháy, hệ thống báo cháy, và vật liệu chịu nhiệt, hoạt động đúng tiêu chuẩn.

Thi công kỹ lưỡng các vị trí lỗ mở xuyên sàn/tường là yêu cầu bắt buộc để ngăn chặn khói và lửa lan truyền giữa các tầng.

5. Giải pháp ngăn chặn cháy lan trong từng công trình cụ thể

Phòng chống cháy lan trong nhà máy công nghiệp

Đặc điểm rủi ro:

Nhà máy công nghiệp thường chứa vật liệu dễ cháy như hóa chất, giấy, hoặc vải, kết hợp với hệ thống điện công suất lớn, làm tăng nguy cơ cháy lan.

Giải pháp hiệu quả:

• Sử dụng tấm chắn nhiệt và trần cách nhiệt: Giúp giảm nhiệt độ và kiểm soát nhiệt lan tỏa qua các khu vực sản xuất.

• Sơn chống cháy: Bảo vệ các kết cấu thép quan trọng, kéo dài thời gian chịu nhiệt của khung thép thêm 2-3 giờ, đủ để tiến hành sơ tán và chữa cháy.

Dùng sơn chống cháy bảo vệ các kết cấu thép quan trọng

Chống cháy lan trong tòa nhà cao tầng và chung cư

Đặc điểm rủi ro:

Các tòa nhà cao tầng có hệ thống kỹ thuật phức tạp như thang máy, hệ thống thông gió, và ống dẫn kỹ thuật, tạo ra nhiều lỗ hổng cho đám cháy lan truyền.

Giải pháp:

• Cửa chống cháy và vách ngăn:

  • Lắp đặt cửa chịu lửa đạt tiêu chuẩn EI 90 tại hành lang và cầu thang thoát hiểm.

  • Vách ngăn cháy giúp ngăn cách khu vực cháy với các tầng khác, giảm rủi ro cháy lan.

• Lớp phủ chống cháy cho hệ thống kỹ thuật:

  • Cáp điện và ống dẫn được bọc bởi vật liệu chống cháy có khả năng chịu nhiệt tới 950°C trong 4 giờ.

Lắp đặt cửa chịu lửa đạt tiêu chuẩn tại hành lang, cầu thang thoát hiểm

Phòng cháy lan cho các công trình dân dụng

Đặc điểm rủi ro:

Nhà ở dân dụng thường có khoảng cách gần nhau, dễ gây cháy lan từ nhà này sang nhà khác.

Giải pháp:

• Thi công khoảng cách an toàn:

  • Theo QCVN 06, các nhà liền kề phải duy trì khoảng cách tối thiểu 3m hoặc sử dụng tường ngăn cháy loại 2 nếu không thể đạt khoảng cách này.

• Sử dụng vật liệu không bắt cháy:

  • Tường và trần nên được xây dựng từ vật liệu không bắt cháy như bê tông cốt thép hoặc gạch chống cháy.

Tường và trần nên được xây dựng từ vật liệu không bắt cháy như bê tông

6. Vai trò của nhận thức và phối hợp cộng đồng trong việc chống cháy lan

Đào tạo về phòng cháy chữa cháy

Tập huấn nhân viên và cư dân:

Để đảm bảo mọi cá nhân đều có khả năng phản ứng nhanh chóng khi xảy ra sự cố cháy, việc đào tạo và tổ chức các buổi tập huấn là cực kỳ cần thiết. Các chương trình này nên tập trung vào:

• Nhận biết nguy cơ cháy lan: Giúp người tham gia hiểu rõ các yếu tố có thể dẫn đến cháy lan như vật liệu dễ cháy, nguồn nhiệt, hoặc hệ thống kỹ thuật không đạt chuẩn.

• Ứng phó tình huống: Hướng dẫn cách sơ tán an toàn và sử dụng các thiết bị chữa cháy như bình chữa cháy, vòi phun nước, và cửa chống cháy.

Các khóa học về sử dụng dụng cụ chữa cháy:

Việc sử dụng đúng cách các dụng cụ phòng cháy chữa cháy không chỉ giúp kiểm soát ngọn lửa nhanh chóng mà còn ngăn chặn hiệu quả khả năng cho đám cháy lan rộng. Một số khóa học quan trọng bao gồm:

• Cách vận hành hệ thống phun sương tự động: Được thiết kế để xử lý đám cháy tại chỗ, hệ thống này cần sự am hiểu từ người vận hành để phát huy tối đa hiệu quả.

• Kỹ năng sử dụng lớp phủ chống cháy: Áp dụng lên các bề mặt như cáp điện, kết cấu thép để kéo dài thời gian chịu nhiệt của chúng.

Trang bị kỹ năng thực hành là yếu tố then chốt để ứng phó hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu của sự cố cháy

Cộng đồng và chính sách hỗ trợ

Vai trò của chính quyền:

Chính quyền địa phương và các tổ chức phòng cháy chữa cháy có trách nhiệm nâng cao nhận thức thông qua các chiến dịch truyền thông và quy định pháp luật. Một số hành động thiết thực bao gồm:

• Kiểm tra định kỳ: Đảm bảo các công trình tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn chống cháy lan như đã quy định trong QCVN 06:2021/BXD.

• Tổ chức diễn tập: Giúp cộng đồng làm quen với các kịch bản cháy giả định, từ đó phản ứng kịp thời và hiệu quả khi có sự cố thực tế.

Vai trò của doanh nghiệp:

Các doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất và xây dựng, cần đầu tư mạnh mẽ vào giải pháp chống cháy lan. Họ nên:

• Hỗ trợ cộng đồng: Cung cấp các tài liệu hướng dẫn, thiết bị phòng cháy miễn phí cho cư dân.

• Áp dụng công nghệ mới: Đảm bảo cơ sở vật chất và vật liệu xây dựng đạt chuẩn quốc tế, góp phần bảo vệ cho các công trình lân cận.

Cung cấp các tài liệu hướng dẫn và kiến thức về phòng cháy chữa cháy cho người dân

7. Kết luận

Chống cháy lan là giải pháp kiểm soát lửa, khói, nhiệt độ để ngăn cháy lan rộng, bảo vệ an toàn con người và tài sản. Việc sử dụng vật liệu chống cháy, hệ thống kỹ thuật hiện đại và tuân thủ tiêu chuẩn là yếu tố then chốt. Đồng thời, nhận thức và phối hợp từ cá nhân, doanh nghiệp, cộng đồng và chính quyền là nền tảng xây dựng môi trường an toàn. Đừng chờ đến khi sự cố xảy ra, hãy đầu tư ngay từ hôm nay để bảo vệ cuộc sống, tài sản và tương lai.