An Nhiên Safety

Trong phòng sạch, nhà máy điện tử, bán dẫn, dược phẩm hay phòng thí nghiệm, tĩnh điện có thể gây hư hỏng linh kiện, nhiễm bụi và ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn lao động. Vì vậy, hiểu rõ dép tĩnh điện là gì giúp doanh nghiệp chọn đúng trang bị bảo hộ phù hợp cho khu vực kiểm soát ESD. Dép chống tĩnh điện, hay dép ESD, có nhiệm vụ tiêu tán điện tích từ cơ thể người xuống sàn tiếp địa một cách an toàn, ổn định. 

Dép tĩnh điện là gì?

Dép tĩnh điện, còn gọi là dép chống tĩnh điện, dép ESD hoặc dép phòng sạch chống tĩnh điện, là loại dép bảo hộ chuyên dụng giúp tiêu tán điện tích tĩnh điện từ cơ thể người xuống sàn chống tĩnh điện hoặc hệ thống tiếp địa. Đế dép thường làm từ PVC, PU, cao su pha carbon hoặc vật liệu chống tĩnh điện, có điện trở bề mặt khoảng 10⁶–10⁹ Ω, giúp xả điện tích ổn định, hạn chế phóng tĩnh điện ESD đột ngột.[1]

Khác với dép thông thường, dép ESD được dùng trong phòng sạch, nhà máy điện tử, bán dẫn, vi mạch, dược phẩm, y tế và phòng thí nghiệm. Sản phẩm không phải dép cách điện và không dùng để bảo vệ khi tiếp xúc trực tiếp với nguồn điện nguy hiểm. Dép cách điện có nhiệm vụ ngăn dòng điện đi qua người, còn dép tĩnh điện giúp kiểm soát và xả điện tích tĩnh nhằm bảo vệ người lao động, linh kiện điện tử và môi trường sản xuất nhạy cảm với ESD.[2]

Cấu tạo và tiêu chuẩn của dép tĩnh điện

Cấu tạo cơ bản của dép tĩnh điện

Dép tĩnh điện, hay dép chống tĩnh điện ESD, có thiết kế tương tự dép lê, dép quai ngang, quai hậu, dép sục hoặc dép phòng sạch 4 lỗ. Điểm khác biệt nằm ở vật liệu và cấu trúc đế, giúp tiêu tán điện tích tĩnh điện từ cơ thể người xuống sàn tiếp địa một cách kiểm soát.

Cấu tạo chính gồm:

• Đế ngoài: tiếp xúc trực tiếp với sàn chống tĩnh điện hoặc thảm ESD, có nhiệm vụ truyền điện tích xuống hệ thống tiếp địa. Bề mặt đế thường có rãnh chống trượt để tăng độ bám khi di chuyển trên nền phòng sạch hoặc nhà xưởng.
• Đế trong: tiếp xúc với bàn chân hoặc tất chống tĩnh điện, giúp duy trì đường truyền điện tích ổn định, đồng thời tạo sự êm ái khi làm việc lâu.
• Lớp dẫn điện: thường chứa carbon, PU hoặc phụ gia ESD, giúp kiểm soát tốc độ xả điện tích, tránh tích tụ hoặc phóng tĩnh điện đột ngột.
• Thân và quai dép: thường được đúc liền khối, ít góc cạnh, hạn chế bám bụi, dễ vệ sinh và phù hợp với môi trường phòng sạch.

Nhờ cấu tạo liền mạch, dép ESD vừa hỗ trợ chống tĩnh điện, vừa đảm bảo sự nhẹ, mềm, dễ mang và giảm nguy cơ nhiễm bẩn trong khu vực sản xuất nhạy cảm.

Vật liệu thường dùng trong dép tĩnh điện

Dép tĩnh điện có thể được sản xuất từ nhiều vật liệu khác nhau, tùy yêu cầu môi trường làm việc:

• PVC: phổ biến nhất, có ưu điểm bền, nhẹ, giá hợp lý, chịu mài mòn tốt và dễ vệ sinh. Phù hợp với nhà máy điện tử, phòng sạch phổ thông và khu vực lắp ráp linh kiện.
• PU: mềm, êm, linh hoạt, phù hợp với người lao động phải đứng hoặc di chuyển nhiều trong ca làm việc.
• SPU: bền, ít phát sinh bụi, hạn chế bong tróc, thích hợp cho phòng sạch dược phẩm, y tế, vi sinh và bán dẫn.
• EVA: nhẹ, êm, hỗ trợ giảm mỏi chân, nhưng cần xem xét khả năng chịu mài mòn và chịu nhiệt theo từng model.
• Cao su dẫn điện: có độ bám sàn tốt, kháng dầu và kháng hóa chất, phù hợp với khu vực công nghiệp, hóa chất hoặc dầu khí.

Một số dòng dép chống tĩnh điện còn được pha carbon black hoặc phụ gia ESD để tạo khả năng dẫn điện nhẹ, giúp điện tích thoát xuống sàn an toàn hơn.

Tiêu chuẩn điện trở của dép tĩnh điện 

Dép tĩnh điện phải tuân thủ một trong các tiêu chuẩn sau (được các nhà sản xuất Việt Nam và quốc tế áp dụng phổ biến):

Ở Việt Nam, dép ESD thường ghi TCVN (Tiêu chuẩn Việt Nam) nhưng thực tế dựa trên ANSI/ESD hoặc IEC (hàng sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu).[3]

Dép tĩnh điện có tác dụng gì?

Tiêu tán điện tích và ngăn phóng tĩnh điện ESD

Tác dụng chính của dép tĩnh điện là tiêu tán điện tích tĩnh điện từ cơ thể người lao động xuống sàn tiếp địa, hạn chế hiện tượng phóng tĩnh điện ESD đột ngột. Khi di chuyển, ma sát giữa cơ thể, dép, quần áo và mặt sàn có thể tạo ra điện tích; nếu không được kiểm soát, điện tích này có thể phóng vào linh kiện, máy móc hoặc bề mặt dẫn điện.[4]

Dép chống tĩnh điện ESD thường có điện trở khoảng 10⁶–10⁹ Ω, giúp xả điện tích từ từ, an toàn và ổn định. Trong khu vực EPA, sản phẩm nên dùng cùng sàn chống tĩnh điện, tất ESD, quần áo phòng sạch chống tĩnh điện, găng tay ESD để tạo hệ thống kiểm soát đồng bộ.[4]

Bảo vệ linh kiện điện tử và thiết bị nhạy cảm

Trong sản xuất điện tử, bán dẫn, vi mạch, bo mạch, chip hoặc thiết bị quang điện, ESD có thể gây lỗi tức thời hoặc lỗi tiềm ẩn dù người lao động không cảm nhận được. Dép tĩnh điện phòng sạch giúp giữ điện tích trên cơ thể ở mức thấp, từ đó giảm rủi ro hỏng linh kiện, lỗi sản phẩm, chi phí bảo hành và thời gian kiểm lỗi.[5]

Bảo vệ người lao động

Dép ESD giúp giảm cảm giác giật nhẹ, tê khó chịu do tĩnh điện tích tụ. Trong môi trường có hơi dung môi, khí dễ cháy, sơn, bột mịn hoặc hóa chất, dép chống tĩnh điện còn hỗ trợ hạn chế tia lửa tĩnh điện, giảm nguy cơ cháy nổ. Nhiều mẫu còn có đế chống trượt, nhẹ, dễ mang, phù hợp ca làm việc dài.[6]

Duy trì vệ sinh phòng sạch

Tĩnh điện có thể hút bụi mịn, xơ vải và hạt lơ lửng, làm tăng nguy cơ nhiễm bẩn. Dép phòng sạch chống tĩnh điện giúp hạn chế bám bụi, ít phát sinh hạt, dễ lau chùi và hỗ trợ kiểm soát contamination trong phòng sạch điện tử, dược phẩm, y tế, vi sinh và phòng thí nghiệm.[7]

Dép tĩnh điện hoạt động như thế nào?

Dép tĩnh điện, hay dép ESD, hoạt động theo cơ chế tiêu tán điện tích có kiểm soát. Khi người lao động di chuyển, ma sát giữa cơ thể, quần áo, dép và mặt sàn có thể tạo ra tĩnh điện. Điện tích này sẽ truyền từ bàn chân qua lớp lót, đế dép làm từ PVC/PU pha carbon hoặc phụ gia ESD, sau đó đi xuống sàn chống tĩnh điện và hệ thống tiếp địa.

Dép ESD không phải dép cách điện và cũng không dẫn điện hoàn toàn. Với điện trở đế thường khoảng 10⁶–10⁹ Ω, dép giúp xả điện tích từ từ, ổn định, hạn chế phóng tĩnh điện ESD đột ngột gây hỏng linh kiện điện tử. Để đạt hiệu quả, dép chống tĩnh điện cần dùng cùng sàn ESD, tất chống tĩnh điện, quần áo ESD và hệ thống tiếp địa phù hợp.

Dép tĩnh điện dùng trong những môi trường nào?

Dép tĩnh điện (dép chống tĩnh điện ESD) được sử dụng rộng rãi trong các môi trường có nguy cơ cao về tĩnh điện, nơi cần bảo vệ linh kiện nhạy cảm, duy trì độ sạch (cleanroom) hoặc ngăn ngừa cháy nổ như sau

Lưu ý khi sử dụng và bảo quản dép tĩnh điện

Lưu ý khi sử dụng

Dép tĩnh điện nên được dùng đúng trong khu vực ESD, phòng sạch hoặc nhà xưởng có sàn chống tĩnh điện. Không mang dép ra ngoài xưởng, nhà ăn, bãi xe hoặc nơi nhiều bụi bẩn vì dễ làm mòn đế, bám tạp chất và đưa bụi vào khu vực sạch.[7]

Khi sử dụng, người lao động cần tránh tất len dày, tất cách điện hoặc miếng lót không đạt chuẩn ESD vì các vật liệu này có thể làm gián đoạn đường truyền điện tích từ cơ thể xuống sàn tiếp địa. Trước mỗi ca làm việc, nên kiểm tra nhanh đế, quai và bề mặt dép; nếu dép bị nứt, mòn, bong tróc, biến dạng hoặc mất độ bám, cần báo bộ phận HSE/PPE để thay thế..[7]

Cách vệ sinh dép tĩnh điện

Dép chống tĩnh điện cần được vệ sinh bằng khăn ẩm mềm hoặc dung dịch trung tính phù hợp với vật liệu PVC, PU, SPU hoặc cao su dẫn điện. Việc làm sạch thường xuyên giúp loại bỏ bụi, dầu mỡ, mồ hôi và duy trì khả năng tiêu tán điện tích.

Không dùng xăng, dầu, cồn mạnh, acetone, axit, kiềm hoặc chất tẩy ăn mòn vì có thể làm hỏng cấu trúc vật liệu và giảm hiệu quả ESD. Không ngâm hóa chất hoặc giặt máy nếu nhà sản xuất không cho phép.

Cách bảo quản

Bảo quản dép ESD ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, nhiệt độ cao, hóa chất mạnh và môi trường ẩm. Khi không sử dụng, nên đặt dép tại khu vực lưu trữ riêng của phòng sạch để hạn chế nhiễm bẩn chéo.

Kết luận

Dép tĩnh điện là thiết bị bảo hộ ESD cần thiết trong các khu vực yêu cầu kiểm soát điện tích, bụi bẩn và phóng tĩnh điện. Sản phẩm giúp tiêu tán điện tích, bảo vệ linh kiện điện tử, hỗ trợ an toàn cho người lao động và duy trì tiêu chuẩn phòng sạch. Để đạt hiệu quả, doanh nghiệp cần chọn đúng vật liệu, dải điện trở 10⁶–10⁹ Ω, sử dụng cùng sàn ESD, tất chống tĩnh điện và kiểm tra định kỳ. An Nhiên Safety cung cấp giải pháp trang bị bảo hộ lao động, PPE và tư vấn lựa chọn dép ESD, giày bảo hộ chống tĩnh điện phù hợp cho từng ngành nghề. 

Câu hỏi thường gặp về dép tĩnh điện

• Dép tĩnh điện và dép phòng sạch có giống nhau không?

Dép tĩnh điện và dép phòng sạch không hoàn toàn giống nhau, nhưng nhiều sản phẩm hiện nay được thiết kế tích hợp cả khả năng tiêu tán điện tích ESD và kiểm soát bụi trong môi trường sạch.

• Dép tĩnh điện có cần dùng với sàn chống tĩnh điện không?

Có, dép tĩnh điện cần dùng cùng sàn chống tĩnh điện hoặc thảm ESD đã tiếp địa đúng cách để điện tích từ cơ thể được tiêu tán hiệu quả xuống đất.

• Nên chọn dép tĩnh điện hay giày bảo hộ chống tĩnh điện?

Nên chọn dép tĩnh điện cho môi trường ít rủi ro cơ học, nhẹ và sạch; còn khu vực có vật nặng, hóa chất, xe nâng hoặc nguy cơ đâm xuyên nên dùng giày bảo hộ chống tĩnh điện.

• Dép tĩnh điện có phải là dép cao su không?

Không hẳn, dép tĩnh điện có thể làm từ PVC, PU, SPU, EVA, cao su dẫn điện hoặc polymer pha carbon tùy môi trường sử dụng và yêu cầu ESD.

• Dép tĩnh điện có chống điện giật không?

Dép tĩnh điện không phải giày cách điện và không dùng để chống điện giật từ nguồn điện nguy hiểm, mà chỉ giúp tiêu tán điện tích tĩnh điện ở mức kiểm soát.

• Có cần mang tất chống tĩnh điện khi dùng dép ESD không?

Có, trong khu vực ESD nghiêm ngặt nên mang tất chống tĩnh điện để duy trì đường truyền điện tích từ cơ thể xuống dép, sàn ESD và hệ thống tiếp địa.

Tài liệu tham khảo

1. EOS/ESD Association. (2025). ANSI/ESD STM97.1-2025: Footwear/flooring—Resistance measurement in combination with a person. EOS/ESD Association. https://www.esda.org/store/standards/product/447/ansiesd-stm97-1-2025/
2. ASTM International. (2024). ASTM F2892-24: Standard specification for performance requirements for soft toe protective footwear (non-safety/non-protective toe). ASTM International. https://store.astm.org/f2892-24.html
3. EOS/ESD Association. (2022). ANSI/ESD S20.20-2021: Standard for the development of an electrostatic discharge control program. EOS/ESD Association. https://www.esda.org/store/standards/product/314/ansiesd-s20-20-2021/
4. International Electrotechnical Commission. (2024). IEC 61340-5-1:2024: Electrostatics—Part 5-1: Protection of electronic devices from electrostatic phenomena—General requirements. IEC Webstore. https://webstore.iec.ch/en/publication/74748
5. EOS/ESD Association. (2016). ANSI/ESD STM97.2-2016: Footwear/flooring system—Voltage measurement in combination with a person. EOS/ESD Association. https://www.esda.org/store/standards/product/36/ansiesd-stm97-2-2016/
6. Occupational Safety and Health Administration. (n.d.). 1910.136—Foot protection. U.S. Department of Labor. https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.136
7. Levit, L., & Steinman, A. (2008). ESD controls in cleanroom environments: Relevance to particle deposition. In Developments in surface contamination and cleaning (2nd ed., Vol. 1, pp. 173–195). William Andrew Publishing. https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B978032329960200006X
8. Institute of Environmental Sciences and Technology. (2021). IEST-RP-CC052: Understanding, identifying, and controlling electrostatic charge in cleanrooms and other controlled environments. IEST. https://www.iest.org/Standards-RPs/Recommended-Practices/IEST-RP-CC052-Understanding-Identifying-and-Controlling-Electrostatic-Charge-in-Cleanrooms-and-Other-Controlled-Environments